VIDA Trước những xu hướng của thời đại và trước những diễn biến không thể lường trước của dịch bệnh, chuyển đổi số đã và đang trở thành một chiến lược trọng tâm của nhiều quốc gia và doanh nghiệp. Yếu tố nền tảng công nghệ đang được chính phủ quan tâm và hỗ trợ nhưng để nói đến một chặng đường lâu dài và toàn diện thì lực lượng lao động, là mỗi chúng ta, sẽ là yếu tố then chốt cho sự chuyển đổi này.

Chuyển đổi số: sự đòi hỏi của thị trường và những tác động lên lực lượng lao động
 
1. Xúc tác từ dịch bệnh
 
Theo ghi nhận của Google, các thuật ngữ như: “làm việc tại nhà”, “công việc ảo”, “nơi làm việc linh hoạt” hay “làm việc tự do” được sử dụng để mô tả các xu hướng làm việc mới, đã được tìm kiếm rất nhiều, đặc biệt là trong những thời điểm khó khăn do dịch bệnh vừa qua. Kể từ đó những sự chuyển đổi lớn bởi công nghệ số lên lực lượng lao động cũng đã được thúc đẩy và bùng nổ. Sự tác động đó được biểu hiện qua nhiều cấp độ, từ sự thay đổi về bản chất công việc, sự đa dạng, khối lượng, tốc độ cũng như giá trị của công việc 2.
 
Tần suất tìm kiếm từ “telecommuting”(các hoạt động từ xa) với “remote work”(làm việc từ xa) từ ngày 7 tháng 1 đến ngày 6 tháng 4 năm 2020. Nguồn Savic,D.(2020)
 
2. Xu hướng của thời đại
 
Chuyển đổi số đã và đang gây ra những sự xáo trộn trong thị trường việc làm của thời đại chúng ta. Nó vừa giúp tạo ra những công việc mới như: phân tích dữ liệu, truyền thông xã hội, thiết kế vạn vật kết nối (IoTs), đồng thời nó cũng đặt dấu chấm hết cho nhiều công việc mang tính chu kì lặp lại có thể thay thế bởi máy móc, tự động hóa. Hiện tượng vừa sáng tạo, vừa phá huỷ này có thể sẽ tiếp tục và gia tăng trong tương lai. 
 
Tác động của công nghệ số với công việc sẽ không được phân bố đồng đều và cũng không diễn ra với một tốc độ ổn định. Nó có nhiều khả năng tập trung vào một số công việc, lĩnh vực nhất định và các khu vực địa lý cụ thể. Ví dụ, học máy (machine learning) – nền tảng cho những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo (AI) - đã được một loạt ngành công nghiệp áp dụng, có ảnh hưởng đến cả những công việc đòi hỏi kỹ năng cao như tài chính hay ngân hàng. Về địa lý, bằng chứng ở Mỹ cho thấy các ngành công nghiệp mới chủ yếu xuất hiện ở các khu vực có tỷ lệ lao động tay nghề cao hơn. 
Những người lao động có kỹ năng thấp, lớn tuổi và những người làm công việc có nguy cơ tự động hóa cao sẽ bị ảnh hưởng nặng nề bởi họ khó có thể chuyển sang các nghề khác mà không có rủi ro về tự động hóa hay những công việc đòi hỏi kỹ năng cao hơn bởi mức chênh lệch trình độ. Quy mô và tốc độ của những biến đổi này vẫn chưa rõ ràng, đã và đang đặt ra những yêu cầu về việc phải nâng cao sự nhận thức về tác động của quá trình chuyển đổi số lên lực lượng lao động, từ đó đưa ra những định hướng phù hợp cho từng thành phần tham gia 4.
 
 
Những kỹ năng được đánh giá cao trong các công ty thuộc lĩnh vực số. Nguồn OECD 2019.
 
3. Sự thay đổi và vai trò của giáo dục
 
Góc nhìn giáo dục
 
Để đáp ứng những thách thức hiện nay cần có một cách tiếp cận lâu dài để phát triển các kĩ năng. Ban đầu giáo dục nên tập trung vào việc trang bị cho người trẻ những kiến thức, kỹ năng cũng như thái độ cần thiết trước những vấn đề mới, những cơ hội mới trong cuộc sống và công việc; trong khi đó, việc học tập không ngừng của những người đã tham gia lực lượng lao động sẽ giúp họ có được những kỹ năng cần thiết. Để đạt được những mục tiêu trên, khái niệm “kĩ năng kĩ thuật số (digital skills)” cần được mở rộng ra ngoài khía cạnh kỹ thuật hay STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học), nó bao gồm thêm nhiều kỹ năng khác như: khả năng giải quyết các vấn đề, tư duy phản biện và sáng tạo, kỹ năng xã hội và ít nhất là sự sẵn sàng để tiếp tục học tập 4.
 
Góc nhìn của người lao động
 
Đối với người lao động đặc biệt là những người trẻ, sự chuyển đổi chính là nằm ở tư duy. Tư duy số bao hàm sự hiểu biết sâu sắc về sức mạnh của công nghệ có thể giúp dân chủ hóa, không chỉ mở rộng quy mô mà còn tăng tốc các hoạt động hay sự tương tác. Các đặc điểm chính của tư duy số là: sự đa dạng, khả năng tăng trưởng, sự nhanh nhẹn, thoải mái với những điều chưa chắc chắn, sự tò mò khám phá, sự cộng tác và đón nhận sự đa dạng. Để mà từ đó, là nền tảng phát triển những kỹ năng nhằm thỏa mãn những yêu cầu ngày một cao của chuyển đổi số với lực lượng lao động như: trình độ công nghệ số, các kiến thức kỹ thuật, thái độ xác định quá trình học tập và phát triển cá nhân là không bao giờ kết thúc, sự cam kết, cơ động và khả năng làm việc từ xa, những vấn đề về đạo đức kỹ thuật số, … 2
 
Góc nhìn của người sử dụng lao động
 
Các công ty, các tổ chức đã và đang đối mặt với bài toán nhân sự chất lượng cho các công nghệ số của mình - những người có năng lực số hàm chứa cả kiến thức, kĩ năng và thái độ 1. Việc áp dụng những chiến lược cần thiết để giúp nhân viện nâng cao nhận thức và năng lực số là cần thiết để quá trình chuyển đổi số diễn ra hiệu quả và bền vững 3.
 
Góc nhìn của người làm chính sách
 
Hiện tại, có một sự thay đổi cơ bản, đang được củng cố bởi các công nghệ số, đó là sự thay đổi trọng tâm từ người sử dụng lao động sang người lao động. Chính sách góp phần quan trọng giúp chuẩn bị cho người lao động những kỹ năng và thái độ phù hợp cho công việc mới, đồng thời khả năng thích nghi được với những thay đổi của công việc hiện tại. Theo OECD, chính sách cần chú trọng vào những điểm cần lưu ý như:
 
+ Việc chuyển đổi số sẽ dẫn đến cả mất và tạo ra việc làm. Theo ghi nhận của OECD, từ năm 2006 đến năm 2016, 4 trong số 10 việc làm được tạo ra trong mười năm đó đến từ các lĩnh vực sử dụng nhiều công nghệ số, trong khi việc làm bị sụt giảm từ những lĩnh vực ít sử dụng cộng nghệ số hơn. Khi thị trường lao động chuyển đổi, điều cấp thiết là phải thúc đẩy quá trình chuyển đổi, trao cho mọi người những kỹ năng kết hợp để thành công trong thị trường công việc hiện tại.
 
+ Các kỹ năng ưu tiên bao gồm: kỹ năng số, kỹ năng xã hội và cảm xúc, kỹ năng chuyên môn cho công việc và quan trọng là khả năng và động lực để sẵn sàng thay đổi và học hỏi không ngừng.
 
+ Các cơ hội học tập suốt đời cần được thúc đẩy, đặc biệt đối với lao động trình độ thấp, các rào cản trong đào tạo cần được giải quyết. Điều này có thể đạt được thông qua: tăng cường hướng dẫn nghề nghiệp, đánh giá khoảng cách về kỹ năng cá nhân, tăng cường cơ hội học tập từ xa, đơn giản hóa hệ thống xác nhận kỹ năng và khuyến khích, tài trợ cho các sáng kiến học tập suốt đời. 
 
+ Cải thiện bảo trợ xã hội để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau.
 
+ Các quy định của thị trường lao động như thuế và phúc lợi cần được cập nhật với phương pháp tiếp cận mới cho các hình thức làm việc mới. 
 
Nếu chính phủ và doanh nghiệp đứng bên lề và không có kế hoạch hỗ trợ những người bị ảnh hưởng nặng nề nhất, thì một phản ứng dữ dội đối với công nghệ sẽ có thể xảy ra và kéo theo những hệ lụy đến quá trình chuyển đổi số, đồng thời nó cũng có thể làm xói mòn niềm tiên vào khả năng của các chính phủ trong việc đối phó với những sự thay đổi và quan tâm đến phúc lợi của người dân. Do đó, để đạt được những thành quả trong công cuộc chuyển đổi số, vai trò của lực lượng lao động là then chốt, lâu dài và bền vững 4. 
 
VIDA
 
 

Bài viết liên quan